Zonnedauw Sluiswachter Jo Anker Zon in de polder Stolwijker Schutsluis

Stolwijker Schutsluis

De Stolwijker Schutsluis is gelegen binnen de grenzen van Buurtschap Stolwijkersluis en is al ruim twee eeuwen oud. Momenteel is de sluis in verval, ondanks dat ze een Rijksmonument is. Financiën om de sluis te restaureren zijn de laatste jaren de kern van de discussie. Vele organisaties willen graag dat de sluis wordt gerestaureerd en hebben de afgelopen jaren elke strohalm gegrepen om restauratie voor elkaar te krijgen. Het verhaal van de sluis en allerlei achtergrondinformatie is vastgelegd.

 

Historie en achtergrond

 

De Stolwijker Schutsluis is een sluis die de verbinding vormt tussen de Stolwijkervaart en de Hollandsche IJssel. De sluis werd gebouwd vanwege de ontginning van veengebieden tussen Stolwijk en Berkenwoude. De sluis werd in 1800 gebouwd voor een bedrag van 70.000 gulden.

Omdat de vervening mislukte werd de sluis al in 1832 buiten gebruik gesteld en afgedamd. Omdat aan het eind van de 19e eeuw de landbouw in de Krimpenerwaard opbloeide kreeg de sluis haar functie terug. De beheerder, het Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard, laat in 1888 de sluis opknappen voor een bedrag van 19.000 gulden.

Meer informatie is te vinden in een artikel van Historische Vereniging die Goude, getiteld Gespaard landschap; De Stolwijkersluis en de Geoctrooieerde Vervening van de Krimpenerwaard.

Er bestaat een historische film van de V.V.V. Krimpenerwaard, waarin de Stolwijker Schutsluis te zien is.

 

 

De Stolwijker Schutsluis bevindt zich in de Gouderaksedijk.

 

Plattegrond 1902

 

Stolwijker SchutsluisStolwijker Schutsluis

Stolwijker SchutsluisStolwijker Schutsluis

Stolwijker Schutsluis

Meer foto's vind je in de fotogalerij.

 

 

Techniek van de sluis

 

Bouwtekening uit 1800:

 

Bouwtekening uit 1800

Werking van het peilschaalhuisje:

Tot in de jaren zestig was er op het buitenhoofd van de sluis een peilschaalhuisje. De werking was als volgt. Beneden op het wateroppervlak zat een bus, net als een vlotter. Boven op de vlotter zat een houten meetlat, in lengte van ongeveer het LAAGSTE PEIL tot BOVENAAN het peilschaalhuisje. Boven in dat huisje zat een gleuf, als nu de meetlat boven het dakje van het peilschaalhuisje uitkwam, was het rivierwater boven peil en kon / mocht je niet meer schutten.

 

Restauratieplannen

 

Door de Grontmij zijn tekeningen gemaakt voor de restauratie van de Stolwijker Schutsluis. Hieronder twee details uit een tekening.

Zijaanzicht:

 

Zijaanzicht

 

Aanzicht deuren:

 

Aanzicht deuren

Bron: Grontmij

 

Restauratie

 
Heijmans Restauratiewerken

Onlangs zijn de zichtbare activiteiten voor de restauratie van de Stolwijker Schutsluis begonnen. De geselecteerde aannemer, Heijmans Restauratiewerken, is al druk bezig met allerlei werkzaamheden voorbereidingen. Er is al een inventarisatie gemaakt van de kwaliteit van het metselwerk, gebaseerd op zogenaamde kernboringen, die in 2006 al gedaan zijn om de kwaliteit van het metselwerk Boringte beoordelen en ook in dat jaar is al een onderwaterinspectie uitgevoerd.

De restauratie zal worden uitgevoerd met behoud van bouwsporen. Dit betekent dat wat er in de afgelopen twee eeuwen is veranderd aan de sluis, het "leven" van de sluis, ook na de restauratie zichtbaar zal zijn. De werkzaamheden betreffen een veelheid aan onderdelen waaraan gewerkt gaat worden:

  • Fundering sluis (uit 1800)
  • Stabiliteit sluis (horizontaal en vertikaal)
  • Metselwerk sluis: sluishoofden en kolkwanden
  • Natuurstenen onderdelen (uit 1800)
  • Betonnen onderdelen: trappen (uit 1947) en dekzerken (uit 1961)
  • Wind- en bewegingswerken
  • Betonnen brug (uit 1947) vervangen door nieuwe vrijdragende brug met nieuwe landhoofden
  • Sluisdeuren (uit 1964 en 1970)
  • Remmingwerken
  • Stalen damwand (uit 1982, huidige waterkering)
  • Wegenwerk

Eerste idee voor nieuwe brugDe restauratiewerkzaamheden moeten in september al klaar zijn. De periode september tot december wordt daarna gebruikt voor de resterende werkzaamheden, zoals het verwijderen van de damwanden, baggeren, aanbrengen van de remmingwerken en wind- en bewegingswerken. Daarom zal Heijmans zelfs in de bouwvak doorwerken. Natuurlijk gaat de restauratie met overlast gepaard. De omgeving zal, zodra bekend is wat de vorm van de overlast en het tijdstip waarop bekend is, worden geïnformeerd, onder andere via deze website.

U moet bij de overlast voor vervanging van de brug, nu gepland in de tweede helft van 2012 na voltooiing van de Zuidwestelijke Randweg, denken aan slopen en afvoeren betonnen brug, het aanbrengen en verwijderen van een hulpbrug, het aanbrengen van funderingspalen en grondankers en de bouw van een nieuwe betonnen brug, het aanbrengen van landhoofden voor de nieuwe brug, het aanbrengen van (tijdelijke) stalen damwanden en het vernieuwen en aanpassen van aansluitende verhardingen. Het verkeer zal op bepaalde momenten hinder ondervinden of soms zelfs gestremd zijn. Overigens zal er voor fietsers en voetgangers een aparte hulpbrug worden aangelegd.

Om een indruk te krijgen hoe de sluis er op papier ooit heeft uitgezien is de originele bouwtekening uit 1800 natuurlijk het mooist. Klik daarvoor op bouwtekening uit 1800.

Ontwerp brugOndertussen is het eerste ontwerp van de nieuwe brug ook gemaakt. Dit ontwerp kenmerkt zich vooral door het open karakter, waardoor de sluis zichtbaarder wordt. Het wordt een vrijdragende brug (dus los van de sluis gefundeerd). Ook zitten in het ontwerp veel details die overeenkomst vertonen met het de oude hekwerken.

Foto's van de restauratie:

 

{besps}stolwijkerschutsluissimpleimageslideshow{/besps}

 

Foto's van de restauratie zijn ook te vinden in de fotogalerij.

 

De damwanden worden geslagen aan de polderzijde (14 maart 2011):

 

 

De sluis wordt leeggezogen (20 april 2011):

 

 

Het metselwerk wordt verwijderd (24 juni 2011):

 

 

De laatste bagger wordt verwijderd (4 juli 2011):

 

 

Ondertussen is, begin mei 2011, al heel wat werk verricht, dat echter niet voor iedereen zichtbaar is. De vloer van de sluis staat bijna droog, waardoor het mogelijk was te onderzoeken of de vloer nog goed genoeg is. Tot verbazing van velen blijkt de vloer een bovenlaag van circa twintig centimeter beton te hebben. Dit beton is waarschijnlijk in de jaren 40 van de vorige eeuw aangebracht. De vloer onder het beton  bestaat uit een tweetal lagen hout. De verwachting was dat in ieder geval de bovenste laag van eikenhout zou zijn, maar niets is minder waar: beide vloeren zijn van vurenhout en nog in uitstekende staat. De totale vloerdikte bedraagt overigens ongeveer 120 cm.

Op 21 juli is de klankbordgroep weer bijeen geweest. De leden van de klankbordgroep kregen de gelegenheid in de sluis te kijken. De foto's vindt u in de fotogalerij. Daardoor is er een behoorlijk compleet plaatje beschikbaar over de status van de restauratie.

De sluis tijdens de restauratie

  • Het oude metselwerk is voor zo'n 85% verwijderd en ondertussen is zo'n anderhalve week geleden begonnen met het nieuwe metselwerk. Tijdens het opmetselen wordt er tegelijkertijd gevoegd.
  • Daar waar het natuursteen te repareren is worden nieuwe stukken ingelijmd. Ook zijn er blokken die geheel vernieuwd worden. Het nieuw natuursteen is afkomstig uit Ierland en wordt geleverd door Slotboom (gevestigd in Winterswijk).
  • De oude remmingwerken zijn al grotendeels verwijderd, aan de IJsselzijde komen twee rijen van zeven palen met elk een lengte van circa 16 meter (ze gaan tot -12 m NAP de grond in) en aan de polderzijde twee rijen van vier palen met elk een lengte van circa 12 meter. De palen zijn in bestelling en zijn van Basralocus-hout, een hardhoutsoort die onder andere in Suriname voorkomt.
  • De sluisdeuren worden gerestaureerd bij Vissers in Werkendam. De stormdeuren (de deuren aan de IJsselzijde) hebben nogal wat onverwachte schade, want de penverbindingen tussen de harren (de vertikale balken aan weerszijden van de deur en de regels (de horizontale balken) zijn verrot en moeten worden vervangen. De kieren in de deuren zijn op sommige plaatsen meer dan 2 centimeter en zullen worden gerepareerd door er hardhouten latten in te maken. Ook is er van één van de deuren de halsmuts (het scharnierpunt) verrot en wordt in plaats van hout nu uitgevoerd in staal met een bronzen huls.
  • De bewegingswerken worden opgeknapt bij Baars in Ulvenhout. De bedieningsslingers en -wielen, die in de loop der jaren op de sluis zijn geplaatst worden allemaal slingers, zoals het oorspronkelijk ook was. Ze worden uitgevoerd in wit.

Chronologische gebeurtenissen

 

 

DatumGebeurtenis
1800 Bouw van de sluis als "capitaale Communicatie of Sas"-sluis.
1831 Houten brug vervangen door stalen brug.
1832 Sluis wordt afgedamd aan de rivierzijde.
1888 Brug vervangen door een gietijzeren brug, sluis gerestaureerd (metselwerk, dekzerken en deuren)
1917 Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard wordt eigenaar van de sluis.
1947 Brug vervangen door betonnen brug.
1982 Sluis raakt functie kwijt en raakt in verval. Aan de IJsselzijde wordt een stalen damwand geplaatst.
1988 Stichting opgericht die de instandhouding en restauratie van de sluis tot doel heeft.
1990 De Stolwijker Schutsluis wordt rijksmonument.
2000 Stichting Restauratie Stolwijkersluis wordt actief.
10 juli 2006 Gemeente Gouda, Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, Provincie Zuid-Holland en de Landinrichtingscommissie tekenen een intentieovereenkomst om o.a. de haalbaarheid van de restauratie van de Stolwijker Schutsluis te onderzoeken.
20 december 2006 Afwijzing van de eerste subsidieaanvraag door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten
Eind 2007 Tweede subsidieaanvraag ingediend bij de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten
1 juli 2008 Afwijzing van de tweede subsidieaanvraag door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten
11 juli 2008 De gemeente Gouda geeft per brief Stichting Buurtschap Stolwijkersluis aan dat de tweede subsidieaanvraag is afgewezen;  Gemeente Gouda aan Stichting Buurtschap Stolwijkersluis; geen rijkssubsidie voor restauratie Stolwijkersluis
zomer 2008 Diverse organisaties vergaderen op het Goudse stadhuis over een gezamenlijk standpunt over de subsidieafwijzingen en bereiden een brief voor aan de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten
10 september 2008 Een groot aantal organisaties sturen gezamenlijk een brief aan de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, waarin ze aangeven dat het onthouden van subsidie onherroepelijk leidt tot sloop en daarmee tot definitief verlies van de sluis; Gezamenlijke organisaties aan minister van OCW; reactie op afwijzing subsidie RACM
5 november 2008 De K5-gemeenten (Krimpenerwaardraad) steunen de initiatieven om tot restauratie te komen; K5-gemeenten: steunbetuiging
8 november 2008 Gezamenlijke organisaties dringen bij het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard aan aanspraak te willen maken extra gelden vanuit Den Haag ten behoeve van de restauratie; Gezamenlijke organisaties aan Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard; dreigende sloop
20 november 2008 De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten vat de brief van 10 september 2008 van de gezamenlijke organisaties op als bezwaarschrift en legt die op formele gronden naast zich neer; Ministerie van OCW aan gezamenlijke organisaties; beslissing op bezwaar
28 november 2008 De gezamenlijke organisaties schrijven een brief aan minister Plasterk vanwege de formele afwijzing van de subsidie en geven nogmaals de argumenten aan; Gezamenlijke organisaties aan minister van OCW; reactie op afwijzing subsidie RACM
12 december 2008 Gemeente Gouda schetst de ontstane situatie en ziet geen mogelijkheden meer; Gemeente Gouda; dreigende sloop
15 april 2009 Minister Plasterk biedt nog openingen voor restauratie; Minister van OCW aan gezamenlijke organisaties; reactie minister Plasterk
2009 Omdat er vanwege de kredietcrisis gelden beschikbaar komen vindt er veel lobbywerk op de achtergrond plaats. Vooral bij de provincie staat de Stolwijkersluis op de agenda.
6 juni 2009 Gedeputeerde Staten geven de stand van zaken van de Stolwijker Schutsluis weer aan de Statencommissie Groen, Water en Milieu; Stand van zaken Stolwijkersluis
6 januari 2010

De Statencommissie Samenleving (Provinciale Staten) heeft vergaderd over het voorstel van Gedeputeerde Staten om gelden ter beschikking te stellen voor restauratie van de Stolwijker Schutsluis; Bestemmen rijksmiddelen ad € 2.861.767,00 voor de restauratie van Stolwijkersluis te Gouda en Landgoed Keukenhof te Lisse. De commissie heeft unaniem besloten om dit voorstel te steunen. Provinciale Staten nemen op 27 januari in hun vergadering het uiteindelijke besluit.

Tijdens de vergadering is ingesproken door Stichting Buurtschap Stolwijkersluis namens meerdere organisaties. Klik voor de inspraaktekst.

27 januari 2010 Provinciale Staten hebben in hun vergadering besloten om gelden ter beschikking te stellen voor restauratie van de Stolwijker Schutsluis; Bestemmen rijksmiddelen ad € 2.861.767,00 voor de restauratie van Stolwijkersluis te Gouda en Landgoed Keukenhof te Lisse.
3 maart 2010 ANWB en Bond Heemschut spreken hun steun uit voor restauratie van de Stolwijker Schutsluis.
5 maart 2010

Commissie Integraal Waterbeheer en Veiligheid van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard heeft vergaderd over de Stolwijker Schutsluis, maar nog geen besluit genomen. Het onderwerp staat als bespreekstuk geagendeerd voor de Verenigde Vergadering van 31 maart 2010.

Tijdens de vergadering is ingesproken door Stichting Buurtschap Stolwijkersluis namens meerdere organisaties. Klik voor de inspraaktekst.

31 maart 2010 De Verenigde Vergadering van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard heeft met 24 stemmen voor en 4 stemmen tegen besloten dat de Stolwijker Schutsluis zal worden gerestaureerd.
17 juni 2010 Toespraak wijkteamvoorzitter Co van der HorstGedenkplaatHet startschot voor de restauratie is gegeven. Na toespraken van Dijkgraaf Hans Oosters van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, gedeputeerde Martin van Engelshoven-Huls van de provincie Zuid-Holland, de Goudse wethouder Daphne Bergman, wijkteamvoorzitter Co van der Horst (klik voor tekst) namens alle betrokken vrijwilligersorganisaties en hoogheemraad Ger de Jonge trokken de sprekers een mand omhoog uit het water van de sluis. In de mand bevond zich een gedenkplaat, die deze dag zal memoreren. De plaat zal tijdens de restauratie worden aangebracht op een plek bij de sluis.
11 september 2010 De Stolwijkerschutsluis is onderdeel van Open Monumentendag.

 

Documenten

 

Briefwisselingen:

- 15-4-2009: Minister van OCW aan gezamenlijke organisaties; reactie minister Plasterk
- 12-12-2008: Gemeente Gouda; dreigende sloop
- 28-11-2008: Gezamenlijke organisaties aan minister van OCW; reactie op afwijzing subsidie RACM
- 20-11-2008: Ministerie van OCW aan gezamenlijke organisaties; beslissing op bezwaar
- 8-11-2008: Gezamenlijke organisaties aan Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard; dreigende sloop
- 5-11-2008: K5-gemeenten: steunbetuiging
- 10-9-2008: Gezamenlijke organisaties aan minister van OCW; reactie op afwijzing subsidie RACM
- 11-7-2008: Gemeente Gouda aan Stichting Buurtschap Stolwijkersluis; geen rijkssubsidie voor restauratie Stolwijkersluis

Provinciale Staten:

- 6-1-2010: Inspraak Commissie Samenleving van Provinciale Staten
- 1-12-2009: Bestemmen rijksmiddelen ad € 2.861.767,00 voor de restauratie van Stolwijkersluis te Gouda en Landgoed Keukenhof te Lisse
- 6-6-2009: Stand van zaken Stolwijkersluis

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard:

- 5-3-2010: Inspraak Commissie Integraal Waterbeheer en Veiligheid

Krantenknipsels:

 

- "Geul bij schutsluis gebaggerds" (Kontakt 15 mei 2012)
- "Renovatie vergeten sluis dankzij de crisis" (Cobouw 2 mei 2012)
- "Deuren nieuwe schutsluis geplaatst" (AD Groene Hart 18 oktober 2011)
- "Dubben over juiste kleur voegwerk" (AD Groene Hart 7 juli 2011)
- "Stolwijkersluis in documentaire" (AD Groene Hart 16 september 2010)
- "Monumentendag: primeur bij de sluis" (Goudse Post 15 september 2010)
- "Activiteiten bij Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 10 september 2010)
- "Eerherstel voor de Stolwijkerschutsluis" (Projectteam Hollandsche IJssel 30 juni 2010)
- "Start restauratie Stolwijkersluis" (Gemeente Gouda 23 juni 2010)
- "Start restauratie Stolwijkersluis" (Lekstreek 23 juni 2010)
- "Eerste drie sluiswachters melden zich" (AD Groene Hart 22 juni 2010)
- "Sluis wordt opgeknapt" (Kontakt 22 juni 2010)
- "Bediening van Stolwijkersluis is zaak vrijwilligers" (AD Groene Hart 18 juni 2010)
- "Sluis moet bediend worden" (AD Groene Hart 15 juni 2010)
- "Startsein restauratie Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 10 juni 2010)
- "Restauratie sluis volgende week" (AD Groene Hart 9 juni 2010)
- "Stolwijkerschutsluis wordt gerestaureerd" (Krant van Gouda 7 april 2010)
- "Stolwijkersluis gered van slopershamer" (Goudse Post 7 april 2010)
- "Subsidie maakt restauratie Stolwijkerschutsluis mogelijk" (Gemeente Gouda 7 april 2010)
- "Restauratie financieel rond" (AD Groene Hart 1 april 2010)
- "Een mooie sluis, paar bankjes en stadspark" (De Weekkrant 1 maart 2010)
- "Stolwijkersluis lijkt gered" (AD Groene Hart 22 januari 2010)
- "Stolwijkersluis gered" (Lekstreek 16 december 2009)
- "Restauratie sluis in zicht" (AD Groene Hart 17 november 2009)
- "Sloop dreigt voor Stolwijkersluis" (Reformatorisch Dagblad 21 september 2009)
- "Sloop dreigt voor Stolwijkersluis" (Reformatorisch Dagblad 21 september 2009)
- "Hoop op restauratie sluis" (AD Groene Hart 24 juni 2009)
- "Nieuwe kans restauratie Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 18 juni 2009)
- "Stolwijkersluis" (Kontakt 28 april 2009)
- "Steun voor Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 21 april 2009)
- "Bedelen bij fondsen om bijdrage voor restauratie Stolwjkersluis" (AD Groene Hart 17 april 2009)
- "K5 mag best meebetalen" (Kontakt 13 januari 2009)
- "Definitief geen geld Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 2 januari 2009)
- "Sprankje hoop voor sluis" (AD Groene Hart 29 oktober 2008)
- "Steun voor Stolwijkersluis te laat" (Kontakt 28 oktober 2008)
- "Brief op poten aan minister" (AD Groene Hart 13 oktober 2008)
- "Pleidooi voor behoud sluis" (Goudse Post 17 september 2008)
- "Handen ineen voor schutsluis" (AD Groene Hart 15 september 2008)
- "Gesteggel om Stolwijkersluis" (Kontakt 22 juli 2008)
- "50+ wil uitleg over Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 17 juli 2008)
- "Stolwijkersluis wordt gesloopt" (Postiljon 16 juli 2008)
- "Gouda legt zich neer bij sloop sluis" (AD Groene Hart 11 juli 2008)
- "Stolwijkersluis moet gered" (AD Groene Hart 10 juli 2008)
- "Stolwijkersluis wordt gesloopt" (AD Groene Hart 9 juli 2008)
- "Stolwijkersluis moet wachten"(AD Groene Hart 5 oktober 2007)
- "Hoop voor sluis nog niet verloren"(AD Groene Hart 14 juni 2007)
- "Nog hoop voor Stolwijkersluis"(AD Groene Hart 13 juni 2007)
- "Stolwijkersluis moet gerestaureerd" (AD Groene Hart 14 april 2007)
- "Die Goude roept hulp in van minister Plasterk" (AD Groene Hart 27 februari 2007)
- "Nog dit jaar duidelijkheid over herstel Stolwijkersluis" (De Krant van Gouda 10 maart 2006)
- "Snel plan voor Stolwijkersluis" (AD Groene Hart 2 maart 2006)
- "Vaarroute moet open bij restauratie Stolwijkersluis.1" (Goudsche Courant 27 november 2004)
- "Vaarroute moet open bij restauratie Stolwijkersluis.2" (Goudsche Courant 27 november 2004)
- "Restauratie Stolwijkersluis" (Goudsche Courant 11 januari 1889)

 

Links

 

- Masterplan Stolwijkersluis

 

Medestanders

 

- Historische Vereniging Die Goude
- Stichting Behoud, Restauratie en Exploitatie Stolwijker Schutsluis
- Stichting Veenvaren Krimpenerwaard
- Werkgroep Gouda Krimpenerwaard
- Beraad Stadsrand Gouda-Krimpenerwaard
- Stichting Gouda Havenstad
- Stichting Historische Sluizen en Stuwen Nederland
- Stichting Buurtschap Stolwijkersluis
- Historische Vereniging Oud Stolwijck
- Stichting CultuurHistorisch Overleg Krimpenerwaard
- Stichting Gemaal De Hooge Boezem
- Vereniging Behoud Stadsschoon Gouda
- Museumhaven Gouda
- Camping De Kooi Stolwijk

Saturday the 18th. Stichting Buurtschap Stolwijkersluis © 2015.