Zonnedauw Sluiswachter Jo Anker Zon in de polder Stolwijker Schutsluis

Het voetveer

 

In 1325 werd er voor het eerst melding gemaakt van het voetveer van Stolwijkersluis naar Gouda.

Teunis Hoogendoorn, geboren op 23 september 1800 in Stolwijk. Vanaf zijn 30e tot zijn 33e is hij pachter van het voetveer geweest (bron: Kwartierstaat van Oscar Milan Koning).

Het veer werd uiteindelijk in 1926 opgeheven. De laatste veerman was Maarten Koolwijk.

De spoorlijn Gouda - Schoonhoven

 

De eerste plannen voor een stoomtram in de Krimpenerwaard ontstonden al in 1869, maar pas in 1914 was het werkelijkheid. De bodem van de Krimpenerwaard was niet echt ideaal. Ze zorgde ervoor dat de spoorlijn op diverse plaatsen verzakte, waardoor er uiteindelijk vijf maal zoveel zand nodig was. De spoorlijn werd een kostbare aangelegenheid. In 1903 nam de regering uiteindelijk de schulden van de IJsselstoomtram NV over en de nodige reparaties aan het spoor en het spoorlichaam werden uitgevoerd. Op 16 november 1914 reed de eerste stoomtram met twee reizigerswagons en een goederenwagon door de polder.

De reis van Gouda naar Schoonhoven kostte 45 cent voor het 16,8 km lange traject. De tram reed vijf maal per dag met een snelheid van 30 kilometer per uur en deed in drie kwartier tien haltes aan. Ook Stolwijkersluis had zijn eigen halte.

 

Halte Stolwijkersluis in 1915

 

Halte Stolwijkersluis in 1915

 

 

Treinkaartje Gouda-Schoonhoven

 

Treinkaartje Gouda-Schoonhoven

 

 

Gedurende de Tweede Wereldoorlog eisten de Duitsers de spoorrails op omdat ze het staal wilden gebruiken in de oorlogsindustrie. Op zondag 23 oktober 1942 reed de laatste trein van Gouda naar Schoonhoven. Ook de bielzen waren nutteloos geworden, maar nog wel uitermate geschikt als brandhout voor de omwonenden. Het zand van de spoordijk werd later afgegraven en is onder andere gebruikt voor de ophoging van begraafplaats IJsselhof aan de Goejanverwelledijk in Gouda.Na de oorlog werd de spoorlijn niet meer in ere hersteld.

De natuur

 

Het belangrijkste natuurgebied binnen de grenzen van Stolwijkersluis is de Veerstalblokboezem, een gebied met veenmosvegetaties. Het terrein is cicra 13 hectare groot en is sinds 1955 in bezit van Zuid-Hollands Landschap.

 

Veerstalblokboezem

 

Veerstalblokboezem

 

 

De molens

 

Stolwijkersluis heeft in het verleden diverse molens gehad. Daarvan is alleen de Haastrechtse molen overgebleven.

 

Stolwijker De molens in Stolwijkersluis

 

 

  • Molen 1: gebouwd in 1525, in 1866 buiten gebruik gesteld en tussen 1868 en 1872 verdwenen. Type molen is onbekend.
  • Molen 2: Hoge molen, gebouwd in 1652, verdwenen in 1880, type wipmolen.
  • Molen 3: Grote of Beijersche molen, verdwenen in 1880, type wipmolen.
  • Molen 4: Kleine molen, verdwenen in 1880, type wipmolen.
  • Molen 5: Haastrechtse molen, gebouwd in 1862, type stellingmolen

Molen 2; Hoge molen

Van deze molen is bekend dat ze werd gebouwd vanwege de invoering van tweetrapsbemaling. Verder is de naam van een molenaar bekend: Bastiaan Meeuwiszoon van Rijswijk.

Molen 3; Grote of Beijersche molen

Van deze wipmolen is weinig bekend, maar zeker is dat ze op 14 maart 1840 brandschade heeft opgelopen.

 

Molen 4; Kleine molen

Deze molen stond op de Zijgkade.

Molen 5; Haastrechtse molen

Aan de Provincialeweg West, helemaal aan de oostkant van Stolwijkersluis, ligt de Haastrechtse molen in de polder Beneden Haastrecht. De molen is een stenen stellingmolen, waarvan de aanbesteding voor de bouw op 6 september 1861 plaatsvond tegen een aanneemsom van bijna ƒ 17.000. Negen maanden later, op 15 maart 1862, werd de molen opgeleverd. In 1952 werd de molen gerestaureerd in opdracht van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, in 1971 werd de molen voorzien van een elektromotor (voor windstille periodes) en in 1988 was er wederom een restauratie. De opeenvolgende molenaars waren A. Slootjes, P. Hunnik, A. van Riet, C. van der Laan, L.A. van den Berg, Gerrit Noorlander, Klaas Noorlander en Jan Noorlander (heden).

Het pompvermogen van de molen bedraagt 33.000 liter per uur. Hiermee kan water uit de polder Beneden Haastrecht in de Hollandsche IJssel worden gepompt.

De sluizen

 

Bronnen:

Stolwijkersluis telt twee belangrijke sluizen. De Stolwijker Schutsluis (ook wel Stolwijkersluis genoemd) en de Waaiersluis. Beide sluizen hebben de functie van getijdesluis, wat inhoud dat ze aan zeezijde (westelijke richting) eb en vloed ondervinden.

Stolwijker Schutsluis

Al in de 14e eeuw bevond zich een sluis in Stolwijkersluis, die er gekomen was dankzij het handvest van Graaf Jan van Blois van 24 maart 1370.

 

Stolwijker Schutsluis

 

Stolwijker Schutsluis

 

 

De huidige Stolwijker Schutsluis is gebouwd rond 1800 en bevindt zich in de IJsseldijk tussen de Hollandsche IJssel en de Stolwijkse Vaart. De sluis werd gebouwd om toegang te krijgen tot de Krimpenerwaard ten behoeve van vervening voor turfwinning. Deze vervening is echter nooit goed op gang gekomen, waardoor de sluis geen bijzondere betekenis heeft gehad. Daarom werd ze al in 1832 afgedamd, later tijd weer in gebruik genomen als schakel in de route voor schepen die afvalmateriaal uit de Rotterdamse haven naar de Krimpenerwaard vervoerden. Vervolgens werd ze opnieuw afgedamd en definitief afgesloten in 1924.

Dankzij Gemeentebelangen Gouda is de sluis op de Rijksmonumentenlijst gekomen.

Bron: Gouds Watergilde

Waaiersluis

De bruggen

 

Haastrechtse Bruggen

Lange tijd was Stolwijkersluis alleen bereikbaar vanuit Gouda per boot. In 1471 werd de eerste Haastrechtse Brug aangelegd (verplaatst van Haastrecht naar Gouda, Haastrecht kreeg als compensatie een voetveer). De brug lag in het verlengde van de Oudebrugweg. Tot 1883 was de Haastrechtse Brug de enige uitgang van de Krimpenerwaard over de weg. In 1954 werd een nieuwe brug gebouwd, die iets oostelijker gelegen is. De oude brug werd, inclusief de brugwachterswoning, gesloopt.

 

De Haastrechtse Brug, Jacob van Deventer, 1585

 

De Haastrechtse Brug, Jacob van Deventer, 1585

 

 

De oude Haastrechtse Brug De oude Haastrechtse Brug

 

De oude Haastrechtse Brug

 

 

De beide Haastrechtse Bruggen in 1954

 

De beide Haastrechtse Bruggen in 1954

 

 

Bron: Een tijdreis door oud Gouda

Gietijzeren ophaalbrug

Als deel van een groter plan voor de regio wordt er in 1888 in totaal ƒ 56.000,- uitgetrokken om vijf bruggen te vernieuwen, de Stolwijkersluis te vernieuwen en de ringvaart te verdiepen. Zodoende kwam er ook een nieuwe brug aan het begin van de Gouderakse Tiendweg. De gietijzeren ophaalbrug werd gemaakt door ijzergieterij 'De Prins van Oranje'.

 

Gietijzeren ophaalbrug Gouderakse Tiendweg

 

Gietijzeren ophaalbrug Gouderakse Tiendweg

 

 

Bron: De gietijzeren ophaalbruggen van de Krimpenerwaard

Het Regthuys

 

Bron: Hollandsche IJssel in zicht, Gebiedsvisie Hollandsche IJssel 2020 Gouda, Gemeente Gouda en Brons Partners, april 2008

Stolwijkersluis bezat ook een rechthuis (Regthuys), gelegen in een herberg aan de Gouderaksedijk ter hoogte van het voetveer naar Gouda. In dit Regthuys werd ook voor de ‘ambachtsheerlijkheid’ Gouderak recht gesproken.

De ligging van het Regthuys bij het voetveer was gunstig voor de Schout van Gouda, die daardoor niet helemaal naar Gouderak hoefde te reizen. Tot eind 18e eeuw bleef het Regthuys als zodanig dienst doen. Als herberg en uitspanning bleef het bestaan tot begin 20e eeuw, waarna het in 1905 werd omgebouwd tot woonhuis. In de jaren zestig is het gesloopt.

 

Regthuys

 

Regthuys

 

 

Wednesday the 20th. Stichting Buurtschap Stolwijkersluis © 2015.